Nieruchomość z dostępem do jeziora lub rzeki – czy właściciel odpowiada za rosnące w pasie brzegowym drzewa i krzewy?
Działki położone bezpośrednio nad jeziorami i rzekami cieszą się niesłabnącym zainteresowaniem. Bliskość wody, możliwość budowy pomostu, czy cumowania łodzi to niewątpliwe atuty takich nieruchomości. Jednocześnie jednak są to grunty, na których szczególnie często dochodzi do sporów dotyczących odpowiedzialności za drzewa rosnące w pasie brzegowym lub naruszeń ze strony właścicieli nieruchomości, którzy usuwają roślinność we własnym zakresie.
Problem staje się istotny zwłaszcza wtedy, gdy drzewa są w złym stanie i zaczynają realnie zagrażać ludziom lub mieniu.
W praktyce kancelarii obsługujących właścicieli takich nieruchomości powtarzają się sytuacje, w których chore, obumarłe lub uszkodzone drzewa:
– zagrażają użytkownikom działki,
– stwarzają ryzyko uszkodzenia pomostów, łodzi lub zabudowy,
– prowadzą do sporów z organami administracji publicznej.
W pierwszej kolejności należy ustalić, czy drzewa te znajdują się jeszcze na działce prywatnej, czy też już gruncie objętym szczególnym reżimem prawnym wynikającym z prawa wodnego. To z kolei warunkuje zakres odpowiedzialności i dopuszczalne działania właściciela nieruchomości sąsiedniej.
Kiedy drzewo stanowi zagrożenie?
Należy podkreślić, że z perspektywy prawa nie każde stare czy pochylone drzewo kwalifikuje się do usunięcia. Inaczej należy jednak ocenić sytuację, gdy mamy do czynienia z drzewami:
- częściowo lub całkowicie suchymi,
- z ułamanymi konarami,
- z widocznymi oznakami zgnilizny lub obecnością grzybów (np. huby),
- które już wcześniej traciły gałęzie w wyniku silnego wiatru,
- których upadek może zagrozić ludziom, pomostom, łodziom lub zabudowie.
W takich przypadkach ryzyko szkody nie ma charakteru hipotetycznego, lecz bezpośredni i realny, co ma kluczowe znaczenie z punktu widzenia odpowiedzialności prawnej. Usunięcie drzew może zatem nastąpić nie tylko z przyczyn środowiskowych, ale również ze względu na bezpieczeństwo ludzi i mienia.
Czyje są drzewa rosnące nad wodą?
W praktyce najwięcej wątpliwości budzi kwestia własności drzew rosnących w pasie przybrzeżnym jezior i rzek. Art. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. prawo wodne wskazuje, że własność wód oraz gruntów pokrytych wodami stanowi mienie Skarbu Państwa.
Wody Polskie, zgodnie z art. 258 ustawy prawo wodne, reprezentują Skarb Państwa oraz wykonują prawa właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do wód, o których mowa w art. 212 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy oraz do gruntów pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi.
Jeżeli więc drzewa rosną na gruncie należącym do Skarbu Państwa, a nie bezpośrednio na działce prywatnej, właściciel nieruchomości sąsiedniej nie jest ich właścicielem. Nie może zatem usuwać roślinności we własnym zakresie.
Obowiązki Wód Polskich w zakresie utrzymania brzegów
Zgodnie z art. 212 ust 1 pkt.1 w zw. z 227 ust. 1 ustawy prawo wodne
Wody Polskie jako osoba prawna wykonująca prawa właścicielskie w stosunku do wód, w tym jezior i rzek i mają obowiązek utrzymywania publicznych śródlądowych wód powierzchniowych oraz morskich wód wewnętrznych, który polega także na zachowaniu stanu dna lub brzegów oraz na remoncie lub konserwacji istniejących budowli regulacyjnych. Zgodnie natomiast z art. 227 ust. 3 ww. ustawy utrzymywanie wód jest realizowane także poprzez usuwanie drzew i krzewów porastających dno oraz brzegi śródlądowych wód powierzchniowych.
Wody Polskie odpowiadają też za wszelkie szkody spowodowane przez roślinność, gdyż odpowiedzialność taka spoczywa na właścicielu nieruchomości, na której one rosną. Jest to więc podmiot zobowiązany do dbania o nie tak żeby nie stanowiły dla zagrożenia dla osób postronnych.
Co powinien zrobić właściciel działki, gdy drzewa zagrażają bezpieczeństwu lub chce je usunąć?
Jak wyżej wskazano właściciel działki nie ma prawa do usuwania drzew na nienależącym do niego gruncie, a linia brzegowa zaś nie wchodzi w zakres jego nieruchomości. W sytuacji, w której dany krzew czy drzewo stanowi realne zagrożenie (które jest w stanie oczywiście udokumentować), może zwrócić się z wnioskiem do właściwej jednostki Wód Polskich o usunięcie drzewa lub wyrażenie zgody na dokonanie takiej czynności.
Wniosek należy odpowiednio udokumentować i potwierdzić stan roślin uzasadniający ich usunięcie, w szczególności należy zgromadzić:
- fotografie pni, złamań i ubytków,
- zdjęcia suchych lub oderwanych gałęzi,
- dokumentację wskazującą położenie drzew względem działki, pomostu, zabudowy lub miejsca, w którym w celu rekreacji przebywają ludzie.
Odpowiedzialność za szkody – o czym warto pamiętać?
Należy podkreślić, że odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez drzewo ponosi właściciel gruntu, na którym ono rośnie. Jednocześnie osoba, która wie o istnieniu zagrożenia i nie podejmuje żadnych działań, może narazić się na zarzut braku należytej staranności.
Dlatego w przypadku drzew w złym stanie sanitarnym kluczowe znaczenie ma szybka i udokumentowana reakcja.
Podsumowanie
Działka nad wodą to nie tylko przywilej, ale również odpowiedzialność. Jeżeli drzewa rosnące w pasie brzegowym jeziora lub rzeki są chore, obumarłe lub zagrażają bezpieczeństwu, właściciel działki nie powinien pozostawać bierny i niezwłocznie zwrócić się do odpowiedniego podmiotu z prośbą o interwencję.
Prawo wodne przewiduje konkretne mechanizmy pozwalające wymusić działania odpowiednich jednostek, a w razie potrzeby umożliwić usunięcie zagrożenia w inny zgodny z prawem sposób. W takich sprawach warto działać rozważnie, formalnie i z odpowiednim wsparciem prawnym.
Wsparcie kancelarii prawnej pozwala:
- prawidłowo ocenić sytuację prawną właściciela działki,
- zminimalizować ryzyko odpowiedzialności,
- podjąć działania adekwatne do skali zagrożenia,
- skutecznie komunikować się z właściwymi organami.
Co istotne, pomoc prawna na wczesnym etapie często pozwala uniknąć sporów, postępowań administracyjnych lub roszczeń odszkodowawczych w przyszłości.
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 960 z późn. zm.).
