Przygotowana w Ministerstwie Pracy ustawa o reformie PIP została 2 kwietnia podpisana przez Prezydenta.
Rozszerzenie uprawnień PIP w sytuacji naruszenia przepisów
Organ Państwowej Inspekcji Pracy uzyskuje nowe uprawnienie do stwierdzania, w drodze decyzji, istnienia stosunku pracy w przypadku naruszenia przepisów prawa pracy lub legalności zatrudnienia, gdy mimo zawarcia umowy cywilnoprawnej lub faktycznego świadczenia pracy za wynagrodzeniem spełnione są przesłanki stosunku pracy.
W postępowaniu prowadzonym przez organy PIP zastosowanie znajdzie art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, statuujący zasadę czynnego udziału Strony w postępowaniu:
organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy, po umożliwieniu stronom stosunku prawnego zajęcia stanowiska, są uprawnione również do wydania polecenia usunięcia naruszeń dotyczących:
1) funkcjonowania umowy cywilnoprawnej lub
2) niezawarcia umowy o pracę – w sytuacji gdy w stosunku prawnym łączącym strony dominują cechy stosunku pracy określone w art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
Państwowa Inspekcja Pracy otrzymuje nowe uprawnienie do wydawania – na wniosek pracodawców, podmiotów pośrednictwa pracy i pracy tymczasowej, podmiotów rynku pracy, przedsiębiorców oraz podmiotów zlecających usługi – indywidualnych interpretacji w zakresie ustalenia, czy dany stosunek prawny stanowi stosunek pracy. Interpretację indywidualną, która następuje w drodze decyzji, od której służy odwołanie, wydaje się niepóźnej niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania kompletnego wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej. Wydanie interpretacji indywidualnej nie wyłącza możliwości oceny przez właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy rzeczywistego charakteru stosunku prawnego w toku kontroli, jeżeli ustalony w jej trakcie stan faktyczny różni się od opisanego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej.
Do zakresu działania okręgowego inspektora pracy dodaje się nowe uprawnienia, a mianowicie: wnoszenie powództwa na rzecz obywateli w sprawach o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy, a także za zgodą powoda, wstępowanie do postępowania w tych sprawach na każdym jego etapie.
Zmiany w Kodeksie pracy dotyczą również podwyższenia wysokości kar grzywny dla pracodawców (do 90 000 zł).
Podsumowanie – kontrola PIP
- W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości PIP w pierwszej kolejności wydaje polecenie ich usunięcia.
- Dopiero jego niewykonanie umożliwia wszczęcie dalszego postępowania i wydanie decyzji o ustaleniu istnienia stosunku pracy.
- Od tej decyzji przysługuje odwołanie do sądu pracy, które wstrzymuje jej wykonanie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia.
- Na czas postępowania sądowego możliwe jest udzielenie zabezpieczenia roszczenia. W okresie zabezpieczenia stosunek prawny podlega ochronie przewidzianej dla stosunku pracy, w tym ograniczeniom w zakresie jego wypowiedzenia lub rozwiązania. W razie naruszenia tej ochrony przysługują środki ochrony prawnej z prawa pracy.
Cechy stosunku pracy
Zgodnie z art. 22 § 1 k.p. przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Oznacza to, że cechami stosunku pracy są:
- odpłatność,
- osobiste świadczenie pracy,
- podporządkowanie się pracownika,
- ryzyko pracodawcy.
Rekomendacje dla pracodawców
W związku z nowelizacją rekomenduje się:
1) przeanalizować umowy B2B oraz umowy zlecenia pod kątem występowania stosunku pracy.
2) w razie potrzeby zmienić model współpracy z pracownikiem i dostosować go do obowiązujących przepisów prawa.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 1 pkt 6 lit. b i pkt 17, art. 9-12 oraz art. 17, które wchodzą w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw
- 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
- Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2000 r. I PKN 131/00
