Transakcje nabycia przedsiębiorstw w branży gospodarki odpadami wymagają szczególnej staranności prawnej. Specyfika regulacyjna tej działalności – w szczególności w zakresie decyzji administracyjnych, zamówień publicznych oraz odpowiedzialności administracyjnej – powoduje, że standardowe podejście do due diligence jest niewystarczające.
Poniżej przedstawiamy najważniejsze zagadnienia prawne, które należy uwzględnić przy analizie i strukturze transakcji.
Formy nabycia przedsiębiorstwa
W praktyce obrotu wyróżnia się trzy podstawowe modele transakcji:
- łączenie lub przejęcie (M&A),
- nabycie udziałów (share deal),
- nabycie aktywów (asset deal).
Każda z tych form wywołuje odmienne skutki prawne – w szczególności w zakresie sukcesji praw i obowiązków.
Decyzje administracyjne – czy „przechodzą” na nabywcę?
Jednym z najważniejszych zagadnień jest możliwość korzystania z decyzji administracyjnych uzyskanych przez nabywane przedsiębiorstwo.
Zasada ogólna
Zgodnie z orzecznictwem:
Po pierwsze, tego rodzaju zezwolenie na zbieranie [odpadów] ma charakter publicznoprawnego podmiotowego (osobistego) uprawnienia i z tego powodu co do zasady wyłączone jest z obrotu cywilnoprawnego jeżeli ustawodawca nie stanowi inaczej. Po drugie, tego rodzaju zezwolenie jest decyzją administracyjną o charakterze konstytutywnym. Po trzecie, jest to akt publicznoprawny, którego zakres przedmiotowy obejmuje udzielenie uprawnień publicznoprawnych, regulowanych przepisami materialnego prawa administracyjnego jak i publicznego prawa gospodarczego mającymi na celu ochronę interesu publicznego. Dlatego też przesłanka ochrony interesu publicznego, a więc także ochrony środowiska, jest podstawą zasady nieprzenoszalności (sukcesji) uprawnień wynikających także z danego zezwolenia.
wyrok NSA z 5.04.2011 r., II OSK 654/10
Analogicznie:
Wskazać zatem należy, że zezwolenie na przetwarzanie odpadów ma charakter publicznoprawnego podmiotowego uprawnienia i z tego powodu, co do zasady, wyłączone jest z obrotu cywilnoprawnego, jeśli ustawodawca nie stanowi inaczej.
wyrok WSA w Warszawie z 24.08.2021 r., IV SA/Wa 642/21
Wyjątki
Możliwość korzystania z decyzji zależy od struktury transakcji:
- M&A – sukcesja uniwersalna (art. 494 k.s.h.),
- share deal – brak zmiany podmiotu decyzji,
- asset deal – co do zasady brak sukcesji, z wyjątkami wynikającymi z przepisów szczególnych (np. prawa ochrony środowiska lub regulacji dotyczących składowisk).
Następstwo w umowach (w tym zamówieniach publicznych)
Istotne znaczenie ma również kwestia kontynuacji stosunków umownych.
W przypadku nabycia przedsiębiorstwa:
- możliwe jest przejście umów,
- nabywca ponosi odpowiedzialność solidarną za zobowiązania (art. 55[4] k.c.).
W odniesieniu do zamówień publicznych zastosowanie znajdują przepisy art. 454–455 p.z.p., które ograniczają możliwość zmiany wykonawcy.
Doświadczenie i referencje
W zakresie możliwości posługiwania się doświadczeniem nabytego przedsiębiorstwa istotne znaczenie ma problem prawny rozpoznawany przez Sąd Najwyższy:
Czy nabywca przedsiębiorstwa może ubiegać się o udzielenie zamówienia, powołując się na nabyte wraz z przedsiębiorstwem niezbędną wiedzę i doświadczenie w rozumieniu art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy (…) w sytuacji, w której zbywca (…) prowadzi nadal tę samą działalność gospodarczą?
Nie może ulegać wątpliwości, że w przypadku skutecznego nabycia przedsiębiorstwa składniki niematerialne, w tym związane z wiedzą i doświadczeniem przechodzą na nabywcę. (…) Przez ‘posiadanie niezbędnej wiedzy i doświadczenia’ trzeba zatem rozumieć stan, w którym wykonawca dysponuje osobami zapewniającymi prawidłowe wykonanie zamówienia.”Postanowienie SN z 7.10.2008 r., III CZP 87/08
Odpowiedzialność za naruszenia
Ryzyko odpowiedzialności zależy od modelu transakcji:
- M&A i share deal – odpowiedzialność przechodzi na nabywcę,
- asset deal – co do zasady brak odpowiedzialności, chyba że jest ona związana z nabywanymi składnikami (np. nieruchomością z odpadami).
„Historia kar” a przyszłe decyzje
Istotne znaczenie mają także wcześniejsze naruszenia:
- administracyjne kary pieniężne mogą prowadzić do odmowy wydania zezwoleń (art. 46 ust. 1e ustawy o odpadach);
- znaczenie mają również powiązania osobowe (np. członkowie zarządu uczestniczący w naruszeniach).
Rekomendacje praktyczne
Przy nabywaniu przedsiębiorstw odpadowych rekomenduje się:
- dobór właściwej struktury transakcji,
- analizę decyzji administracyjnych,
- weryfikację umów (w tym zamówień publicznych),
- ocenę zasobów operacyjnych,
- analizę historii odpowiedzialności i kar administracyjnych.
Podsumowanie
Specyfika branży odpadowej powoduje, że kluczowe znaczenie w procesie due diligence mają aspekty administracyjnoprawne oraz regulacyjne, a nie wyłącznie cywilnoprawne.
Niniejszy artykuł stanowi syntetyczne podsumowanie wystąpienia adw. Macieja Mazurka wygłoszonego podczas Zjazdu Izby Branży Komunalnej w dniach 10–12 grudnia 2025 r.
