W sprawach alimentacyjnych z elementem międzynarodowym istotne jest nie tylko ustalenie wysokości świadczeń, ale również określenie, przepisy którego państwa powinien zastosować sąd. Problem ten pojawia się szczególnie wtedy, gdy rodzice i dziecko mają różne obywatelstwa lub mieszkają w różnych państwach.
Wbrew pozorom rozpoznawanie sprawy przez polski sąd nie oznacza automatycznie, że wysokość alimentów zostanie ustalona według polskiego prawa. W określonych przypadkach zastosowanie mogą znaleźć przepisy innego państwa, w tym prawa białoruskiego, ukraińskiego czy rosyjskiego.
Istotne znaczenie mają tutaj przepisy prawa międzynarodowego, w szczególności umowy dwustronne zawierane między państwami, które mogą określać zasady ustalania prawa właściwego dla obowiązku alimentacyjnego.
Prawo właściwe a jurysdykcja sądu – na czym polega różnica?
W sprawach alimentacyjnych z elementem międzynarodowym należy rozróżnić dwie kwestie: jurysdykcję sądu oraz prawo właściwe dla rozstrzygnięcia sprawy.
Jurysdykcja pozwala ustalić, sąd którego państwa może rozpoznać sprawę. Natomiast prawo właściwe określa, według przepisów którego państwa sąd powinien ocenić obowiązek alimentacyjny, w tym wysokość i okres należnych świadczeń.
Nie zawsze będą to przepisy tego samego państwa. Polski sąd może zatem rozpoznawać sprawę alimentacyjną, stosując prawo obce.
W sprawach transgranicznych znaczenie mają między innymi rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 oraz protokół haski z 23 listopada 2007 r. o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych.
Należy jednak pamiętać, że odpowiednie umowy dwustronne zawarte przez Polskę z państwami spoza Unii Europejskiej również mogą zawierać szczególne zasady ustalania prawa właściwego.
Czy obywatelstwo dziecka może decydować o wysokości alimentów?
Dobrym przykładem znaczenia obywatelstwa dziecka jest umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Białoruś o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych, pracowniczych i karnych, sporządzona w Mińsku 26 października 1994 r.
Zgodnie z art. 30 ust. 1 tej umowy stosunki prawne między rodzicami i dziećmi, w tym roszczenia alimentacyjne na rzecz dzieci, podlegają prawu państwa, którego obywatelem jest dziecko.
Oznacza to, że obywatelstwo dziecka może mieć decydujące znaczenie dla ustalenia prawa właściwego w sprawie o alimenty.
Przykładowo, jeżeli dziecko posiada obywatelstwo białoruskie, a rodzic zobowiązany do płacenia alimentów mieszka i pracuje w Polsce, zastosowanie może znaleźć prawo białoruskie.
Sam fakt, że rodzic osiąga dochody w Polsce lub że sprawę rozpoznaje polski sąd, nie przesądza o zastosowaniu polskich przepisów dotyczących wysokości alimentów.
W przypadku posiadania przez dziecko więcej niż jednego obywatelstwa ustalenie prawa właściwego wymaga dodatkowej analizy.
Jak ustala się wysokość alimentów według prawa białoruskiego?
Jedną z najważniejszych różnic między polskim a białoruskim prawem rodzinnym jest sposób określania wysokości alimentów należnych na rzecz małoletnich dzieci.
Zgodnie z art. 92 Kodeksu Republiki Białoruś o małżeństwie i rodzinie, jeżeli wysokość alimentów nie została określona w odpowiedniej umowie, co do zasady wynoszą one:
- 25% dochodu rodzica – na jedno dziecko;
- 33% dochodu rodzica – na dwoje dzieci;
- 50% dochodu rodzica – na troje lub więcej dzieci.
Prawo białoruskie przewiduje ponadto minimalne wysokości alimentów powiązane z tamtejszym budżetem minimum egzystencji, a także określone wyjątki pozwalające na ustalenie świadczeń w innej wysokości.
Rozwiązanie to istotnie różni się od zasad obowiązujących w Polsce.
Zgodnie z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wysokość alimentów w Polsce zależy przede wszystkim od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.
Polskie prawo nie przewiduje ogólnej zasady, zgodnie z którą alimenty na dziecko stanowią określony procent dochodów rodzica.
Dlatego ustalenie prawa właściwego może mieć bezpośredni wpływ na wysokość zasądzonych świadczeń. W konkretnej sprawie zastosowanie prawa białoruskiego może prowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia niż zastosowanie prawa polskiego.
Pełnoletność dziecka a obowiązek alimentacyjny
Istotne różnice między poszczególnymi systemami prawnymi dotyczą również okresu, przez jaki rodzice są zobowiązani do płacenia alimentów.
Według prawa białoruskiego obowiązek alimentacyjny wobec małoletniego dziecka co do zasady wygasa z chwilą osiągnięcia przez nie pełnoletności, czyli ukończenia 18 lat.
Nie oznacza to jednak, że prawo białoruskie całkowicie wyklucza obowiązek alimentacyjny wobec dzieci pełnoletnich. Odrębne regulacje przewidują możliwość dochodzenia alimentów przez pełnoletnie dzieci niezdolne do pracy, które potrzebują pomocy materialnej.
W polskim prawie rodzinnym sytuacja wygląda inaczej. Ukończenie przez dziecko 18 lat nie powoduje automatycznego wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego.
Decydujące znaczenie ma przede wszystkim to, czy dziecko jest w stanie samodzielnie się utrzymać. Rodzice mogą być zatem zobowiązani do dalszego płacenia alimentów również po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności, na przykład gdy kontynuuje ono naukę i nie ma możliwości samodzielnego utrzymania się.
Jednocześnie przepisy przewidują okoliczności pozwalające rodzicom uchylić się od świadczeń alimentacyjnych wobec dziecka pełnoletniego.
Także w tym zakresie ustalenie prawa właściwego może mieć istotne znaczenie dla oceny obowiązków alimentacyjnych rodziców.
Jak ustalić prawo właściwe w międzynarodowej sprawie alimentacyjnej?
Przed skierowaniem sprawy do sądu lub przygotowaniem stanowiska procesowego konieczna jest analiza jej międzynarodowych uwarunkowań.
W szczególności należy ustalić:
- obywatelstwo dziecka oraz jego rodziców;
- miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu dziecka i rodziców;
- istnienie odpowiednich umów międzynarodowych;
- przepisy regulujące jurysdykcję i prawo właściwe;
- treść przepisów prawa obcego, jeżeli znajdują zastosowanie;
- istnienie wcześniejszych orzeczeń lub porozumień dotyczących alimentów.
Ustalenie tych okoliczności pozwala określić nie tylko sąd właściwy do rozpoznania sprawy, ale również podstawę prawną roszczenia i zasady ustalania wysokości świadczeń.
Ma to szczególne znaczenie w sytuacjach, gdy przepisy prawa obcego istotnie różnią się od regulacji obowiązujących w Polsce.
Podsumowanie
W sprawach alimentacyjnych z elementem międzynarodowym obywatelstwo dziecka może mieć kluczowe znaczenie dla ustalenia prawa właściwego, a w konsekwencji również dla wysokości i czasu trwania obowiązku alimentacyjnego.
Nie można zatem zakładać, że każda sprawa rozpoznawana przez polski sąd będzie automatycznie podlegała polskim przepisom prawa materialnego.
Przykład umowy polsko-białoruskiej pokazuje, że w określonych sytuacjach zastosowanie prawa obcego wynika bezpośrednio z obowiązujących Polskę umów międzynarodowych.
Dlatego prawidłowe prowadzenie sprawy alimentacyjnej o charakterze transgranicznym wymaga nie tylko znajomości polskiego prawa rodzinnego, ale również odpowiednich regulacji międzynarodowych i przepisów państwa, którego prawo może znaleźć zastosowanie.
Pomoc Kancelarii w sprawach alimentacyjnych z elementem międzynarodowym
Kancelarie Adwokackie Król Mazurek zapewniają pomoc prawną w sprawach rodzinnych i alimentacyjnych z elementem międzynarodowym.
Naszym atutem jest nie tylko znajomość języków obcych, lecz także praktyczna znajomość systemów prawnych innych państw, w szczególności prawa białoruskiego, ukraińskiego i rosyjskiego.
Pomagamy w ustaleniu prawa właściwego, analizie przepisów zagranicznych oraz prowadzeniu postępowań alimentacyjnych, w których zastosowanie mogą znaleźć przepisy więcej niż jednego państwa.
Kontakt z Kancelarią:
- 789 383 428 – język polski, angielski;
- 571 335 666 – język rosyjski, ukraiński, białoruski.
