Co do zasady prowadzenie działalności polegającej na zbieraniu odpadów wymaga uzyskania zezwolenia na zbieranie odpadów. Zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach:
Prowadzenie zbierania odpadów i prowadzenie przetwarzania odpadów wymaga uzyskania zezwolenia.
Ustawodawca przewidział jednak pewne wyjątki od tej zasady, które skodyfikowano w zamkniętym katalogu określonym w art. 45 ust. 1 ustawy.
Zmiany legislacyjne związane z systemem kaucyjnym dla opakowań po napojach doprowadziły to do dodania do wskazanego katalogu pkt 13. Przepis ten umożliwia prowadzenie określonej działalności w zakresie zbierania odpadów opakowaniowych bez konieczności uzyskania zezwolenia na zbieranie odpadów, pod warunkiem spełnienia wskazanych w ustawie warunków.
Art. 45 ust. 1 pkt 13 – regulacja powiązana z systemem kaucyjnym
Zgodnie z art. 45 ust. 1 pkt 13 zwolniony z obowiązku uzyskania zezwolenia na zbieranie odpadów jest:
podmiot zbierający odpady opakowaniowe powstałe z opakowań, o których mowa w załączniku nr 1a do ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, przekazane mu przez podmioty prowadzące nieprofesjonalną działalność w zakresie zbierania odpadów.
Przepis ten został wprowadzony w związku z budową systemu kaucyjnego, którego funkcjonowanie opiera się na odbiorze opakowań ze sklepów przyjmujących je od konsumentów.
W praktyce oznacza to, że podmioty odbierające opakowania ze sklepów nie muszą w wielu przypadkach uzyskiwać klasycznego zezwolenia na zbieranie odpadów.
Jakie opakowania obejmuje zwolnienie
Zwolnienie dotyczy wyłącznie odpadów powstałych z opakowań wskazanych w załączniku nr 1a do ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi.
Są to opakowania objęte systemem kaucyjnym, czyli:
- butelki jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje o pojemności do 3 litrów (łącznie z zakrętkami i wieczkami),
- puszki metalowe o pojemności do 1 litra,
- butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra.
Jeżeli zbierane odpady nie pochodzą z tych opakowań, zwolnienie z art. 45 ust. 1 pkt 13 nie będzie miało zastosowania.
Dlaczego w przepisie pojawia się art. 45 ust. 1 pkt 1
Warunkiem zastosowania omawianego zwolnienia jest to, aby odpady zostały przekazane przez podmioty prowadzące nieprofesjonalną działalność w zakresie zbierania odpadów, o których mowa w art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy o odpadach.
Przepis ten obejmuje m.in.:
- przyjmowanie zużytych artykułów konsumpcyjnych w sklepach,
- zbieranie odpadów w szkołach, placówkach oświatowych, urzędach i instytucjach,
- zbieranie leków i opakowań po lekach przez apteki.
W kontekście systemu kaucyjnego chodzi przede wszystkim o sklepy przyjmujące opakowania od konsumentów.
Stosownie do art. 45 ust. 2 podmioty te zobowiązane są posiadać umowę zawartą w formie pisemnej pod rygorem nieważności, z posiadaczem odpadów posiadającym zezwolenie na zbieranie odpadów lub zezwolenie na przetwarzanie odpadów wymienionych w ust. 1 pkt 1, dotyczącą co najmniej nieodpłatnego przyjmowania odpadów, z tym że w przypadku odpadów opakowaniowych powstałych z opakowań, o których mowa w załączniku nr 1a do ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, umowa może być zawarta ze zbierającym odpady opakowaniowe, o którym mowa w ust. 1 pkt 13.
Tym samym, ustawodawca wprost podkreśla, że podmiot zbierający odpady opakowaniowe, o których mowa w załączniku nr 1a do ustawy o gospodarce opakowaniami nie musi posiadać zezwolenia na zbieranie odpadów.
Kluczowe znaczenie ma droga przekazania odpadów
Dla zastosowania zwolnienia z art. 45 ust. 1 pkt 13 ustawy kluczowe znaczenie ma to, od kogo podmiot zbierający otrzymuje odpady opakowaniowe.
Jeżeli odpady są przekazywane bezpośrednio ze sklepów do podmiotu zbierającego, wówczas warunki zwolnienia są spełnione.
Nie ma przy tym znaczenia:
- kto organizuje transport,
- czy transport realizuje sklep czy podmiot odbierający odpady.
Istotne jest jedynie to, aby przekazującym był podmiot prowadzący nieprofesjonalną zbiórkę odpadów, o którym mowa w art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy o odpadach.
Problem pojawia się przy dodatkowym zbierającym
Znacznie bardziej problematyczna jest sytuacja, w której w łańcuchu przekazania odpadów pojawia się dodatkowy podmiot prowadzący profesjonalną działalność w zakresie zbierania odpadów.
Jeżeli bowiem odpady:
- najpierw trafią do innego zbierającego,
- a dopiero następnie zostaną przekazane kolejnemu podmiotowi,
to nie jest już spełniony warunek wynikający z art. 45 ust. 1 pkt 13.
W takim przypadku odpady nie są przekazywane przez podmiot prowadzący nieprofesjonalną działalność w zakresie zbierania odpadów, lecz przez profesjonalnego zbierającego.
Oznacza to, że kolejny odbierający odpady nie może korzystać z omawianego zwolnienia i powinien posiadać zezwolenie na zbieranie odpadów.
Wnioski dla organizacji systemu kaucyjnego
Z punktu widzenia praktyki funkcjonowania systemu kaucyjnego przepis art. 45 ust. 1 pkt 13 ma duże znaczenie organizacyjne.
Zwolnienie to pozwala uprościć model funkcjonowania systemu, ponieważ podmioty odbierające opakowania ze sklepów nie muszą każdorazowo uzyskiwać zezwolenia na zbieranie odpadów.
Jednocześnie konstrukcja przepisu powoduje, że kluczowe znaczenie ma bezpośrednie przekazanie odpadów przez sklepy.
Jeżeli w łańcuchu przekazania pojawi się dodatkowy profesjonalny zbierający odpady, możliwość skorzystania ze zwolnienia może zostać wyłączona.
Z tego względu przy projektowaniu systemów logistycznych w ramach systemu kaucyjnego konieczne jest uwzględnienie nie tylko przepisów dotyczących opakowań, ale również regulacji ustawy o odpadach.
