W praktyce gospodarowania odpadami często pojawiają się pytania dotyczące możliwości przekazywania odpadów osobom fizycznym. Problem ten występuje szczególnie w sytuacjach, gdy określone odpady mogą zostać ponownie wykorzystane przez mieszkańców, np. przy budowie domu, zagospodarowaniu działki czy przeprowadzce.
Choć przepisy ustawy o odpadach przewidują taką możliwość, nie oznacza to, że każdy odpad można przekazać dowolnej osobie bez spełnienia dodatkowych wymogów. Warto zatem przyjrzeć się zasadom regulującym tę kwestię.
Zasada – odpady powinny trafiać do podmiotów uprawnionych
Podstawową regułę zawiera art. 27 ust. 2 ustawy o odpadach:
Wytwórca odpadów lub inny posiadacz odpadów może zlecić wykonanie obowiązku gospodarowania odpadami wyłącznie podmiotom, które posiadają odpowiednie decyzje, zezwolenia lub wpisy do rejestru, chyba że działalność taka nie wymaga uzyskania decyzji lub wpisu do rejestru.
Przepis ten oznacza, że co do zasady odpady powinny być przekazywane podmiotom posiadającym odpowiednie decyzje administracyjne lub wpisy do rejestru BDO. Dotyczy to w szczególności przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie zbierania lub przetwarzania odpadów.
Co więcej, zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy o odpadach odpowiedzialność za gospodarowanie odpadami przechodzi na kolejnego posiadacza dopiero wtedy, gdy posiada on wymagane uprawnienia.
Wyjątek – przekazanie odpadów osobom fizycznym
Od wskazanej zasady ustawodawca przewidział wyjątek.
Art. 27 ust. 8 ustawy o odpadach stanowi:
Osoba fizyczna i jednostka organizacyjna niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi tylko takie rodzaje odpadów, za pomocą takich metod odzysku oraz w takich ilościach, które mogą bezpiecznie wykorzystać na potrzeby własne.
Natomiast zgodnie z art. 27 ust. 9 ustawy o odpadach:
Posiadacz odpadów może przekazywać osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej niebędącej przedsiębiorcą określone rodzaje odpadów, do wykorzystania na potrzeby własne za pomocą dopuszczalnych metod odzysku.
Szczegółowe rodzaje odpadów, metody ich wykorzystania oraz limity określa rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku.
Jakie odpady można przekazać osobie fizycznej?
Rozporządzenie zawiera kilkadziesiąt rodzajów odpadów, które mogą zostać wykorzystane przez osoby fizyczne na potrzeby własne. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności – dla wielu odpadów określono konkretne sposoby odzysku oraz maksymalne ilości możliwe do wykorzystania.
Odpady betonu i gruz betonowy – kod 17 01 01
Jednym z najczęściej spotykanych przykładów są odpady betonu oraz gruz betonowy z rozbiórek i remontów.
Rozporządzenie dopuszcza wykorzystanie tych odpadów w procesie odzysku polegającym na utwardzaniu powierzchni po ich rozkruszeniu. Jednocześnie przewidziano limit ilościowy wynoszący maksymalnie 0,2 Mg na 1 m² utwardzanej powierzchni.
W praktyce oznacza to, że osoba fizyczna może wykorzystać taki gruz np. do wykonania podbudowy pod drogę wewnętrzną, podjazd czy plac na własnej nieruchomości.
Gruz ceglany – kod 17 01 02
Analogiczne zasady dotyczą gruzu ceglanego.
Także w tym przypadku rozporządzenie dopuszcza wykorzystanie odpadu do utwardzania powierzchni po odpowiednim przygotowaniu materiału. Obowiązują również ograniczenia ilościowe wynikające z rozporządzenia.
Gleba i ziemia – kod 17 05 04
Możliwe jest również wykorzystanie niezanieczyszczonej gleby i ziemi, w tym kamieni, do wyrównywania terenu lub poprawy właściwości użytkowych nieruchomości.
Jest to jeden z najczęściej spotykanych przypadków odzysku odpadów przez osoby fizyczne. Jednocześnie należy pamiętać, że odpady te muszą spełniać warunki określone w rozporządzeniu i nie mogą powodować zagrożenia dla środowiska.
Opakowania z papieru i tektury – kod 15 01 01
Szczególnie interesującym przykładem są odpady o kodzie 15 01 01 – opakowania z papieru i tektury.
W pozycji 27 załącznika do rozporządzenia przewidziano możliwość ich wykorzystania do przeprowadzek oraz – w ograniczonym zakresie – jako paliwo.
Rozporządzenie wskazuje przy tym, że:
dopuszcza się możliwość wykorzystania jako paliwo wyłącznie własnych odpadów – wytworzonych przez osobę fizyczną lub jednostkę organizacyjną niebędącą przedsiębiorcą lub odpadów wykorzystanych wcześniej przez tę osobę lub jednostkę do przeprowadzek.
Potrzeby własne a działalność gospodarcza
To właśnie na tym tle najczęściej pojawiają się problemy praktyczne.
Przykładowo przedsiębiorca prowadzący sklep internetowy może być zainteresowany nabywaniem odpadów-kartonów wykorzystywanych następnie do pakowania przesyłek.
W takim przypadku nie można jednak mówić o wykorzystaniu odpadów „na potrzeby własne” osoby fizycznej. Odpady służą bowiem wykonywaniu działalności gospodarczej i osiąganiu przychodów. Sam fakt, że przedsiębiorca prowadzi działalność jako osoba fizyczna, nie oznacza jeszcze możliwości skorzystania z wyjątku przewidzianego w art. 27 ust. 8–9 ustawy o odpadach.
Decydujące znaczenie ma cel wykorzystania odpadu. Jeżeli odpad ma zostać wykorzystany w ramach działalności gospodarczej, jego odbiorca powinien posiadać odpowiednie uprawnienia wynikające z ustawy o odpadach.
Zwolnienie z ewidencji odpadów nie oznacza możliwości odbioru odpadów
W praktyce często pojawia się również argument, że określone rodzaje odpadów są objęte zwolnieniem z obowiązku prowadzenia ewidencji odpadów.
Należy jednak wyraźnie podkreślić, że zwolnienie z ewidencji nie jest równoznaczne z możliwością legalnego przyjmowania odpadów od innych podmiotów.
Są to dwa odrębne zagadnienia prawne.
To, że określony podmiot nie musi prowadzić ewidencji odpadów, nie oznacza jeszcze, że może przyjmować odpady bez wymaganych decyzji lub wpisów do rejestru BDO. Zwolnienie ewidencyjne nie uchyla bowiem zasady wynikającej z art. 27 ust. 2 ustawy o odpadach.
Podsumowanie
Przekazywanie odpadów osobom fizycznym stanowi wyjątek od ogólnej zasady, zgodnie z którą odpady powinny trafiać do podmiotów posiadających odpowiednie decyzje lub wpisy do rejestru BDO.
Możliwość skorzystania z tego wyjątku zależy nie tylko od rodzaju odpadu, ale również od statusu odbiorcy oraz celu, w jakim odpad ma zostać wykorzystany.
W szczególności nie jest dopuszczalne korzystanie z regulacji dotyczących osób fizycznych niebędących przedsiębiorcami w sytuacji, gdy odpady mają służyć prowadzeniu działalności gospodarczej. W takich przypadkach zastosowanie znajdują ogólne zasady gospodarowania odpadami, w tym obowiązek posiadania stosownych decyzji lub wpisów wymaganych przez ustawę o odpadach.
