Sztuczna inteligencja przestała być już wyłącznie narzędziem działów IT. Obecnie sztuczna inteligencja pomaga tworzyć oferty, grafiki, analizować dokumenty, selekcjonować informacje, a coraz częściej wspiera również podejmowanie decyzji dotyczących pracowników czy klientów.
Od 2 sierpnia 2026 r. korzystanie z takich rozwiązań nabrało nowego znaczenia prawnego, albowiem z tym dniem rozpoczęło się stosowanie znacznej części unijnego aktu w sprawie sztucznej inteligencji – AI Act, a właściwie – Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 300/2008, (UE) nr 167/2013, (UE) nr 168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1139 i (UE) 2019/2144 oraz dyrektyw 2014/90/UE, (UE) 2016/797 i (UE) 2020/1828 (akt w sprawie sztucznej inteligencji).
Szczególnego znaczenia nabrała przejrzystość korzystania ze sztucznej inteligencji.
AI Act od początku został skonstruowany w taki sposób, aby poszczególne jego przepisy zaczynały być stosowane etapami. Część regulacji, w tym podstawowe zakazy dotyczące niektórych praktyk oraz regulacja kompetencji w zakresie AI – zaczęła być stosowana już 2 lutego 2025 roku. Zasadnicza część AI Act zaczęła być jednak stosowana 2 sierpnia 2026 roku. Jednym z obszarów, które od dnia 2 sierpnia 2026 r. zaczęły mieć znaczenie w codziennej działalności przedsiębiorców, są obowiązki przejrzystości określone przede wszystkim w art. 50 AI Act.
Bezpośrednia interakcja z klientem
Jeżeli system AI został zaprojektowany do bezpośredniej interakcji z osobą fizyczną, dostawca powinien zapewnić, aby osoba ta została poinformowana, że komunikuje się ze sztuczną inteligencją. Obowiązek informowania nie istnieje jedynie wtedy, kiedy fakt korzystania z AI jest oczywisty dla rozsądnie dobrze poinformowanej, uważnej i ostrożnej osoby, z uwzględnieniem konkretnego sposobu użycia systemu.
Przykład: Sklep internetowy uruchamia na stronie wirtualnego konsultanta odpowiadającego na pytania dotyczące reklamacji. Jeśli klient może racjonalnie odnieść wrażenie, że prowadzi rozmowę z pracownikiem sklepu, interfejs powinien jasno wskazywać, że odpowiedzi udziela system AI.
Istotne jest więc nie to, co o stosowanym rozwiązaniu wie przedsiębiorca, ale to, czy charakter interakcji jest dostatecznie jasny dla jej odbiorcy.
Obowiązek oznaczenia nie zawsze wygląda tak samo
Regulacja rozróżnia obowiązki dostawcy systemu AI od obowiązków podmiotu, który z systemu korzysta. Dostawcy systemów generujących syntetyczny tekst, obraz, dźwięk lub wideo – mają co do zasady zapewnić, aby ich rezultaty były oznaczane w formacie nadającym się do odczytu i możliwe do wykrycia jako sztucznie wygenerowane bądź zmanipulowane. Nie chodzi więc wyłącznie o wskazanie, że treść została wygenerowana przez sztuczną inteligencję, ale też o techniczne mechanizmy umożliwiające identyfikację pochodzenia treści.
Od powyższego przewidziano jednak wyjątki. Obowiązek nie dotyczy m.in. sytuacji, w których AI wykonuje jedynie pomocnicze, standardowe czynności edycyjne i nie zmienia w istotny sposób danych wyjściowych ani ich znaczenia. Inaczej należy więc ocenić program, który jedynie poprawia błędy językowe w przygotowanym przez człowieka tekście, a inaczej system generujący od podstaw realistyczne zdjęcie, nagranie głosu czy materiał prasowy.
Deepfake należy ujawnić każdorazowo
Osobną kategorią są treści typu deepfake.
AI Act definiuje deepfake jako wygenerowany lub zmanipulowany przez AI obraz, dźwięk lub materiał wideo przypominający istniejącą osobę, przedmiot, miejsce, podmiot lub zdarzenie w taki sposób, że może zostać niesłusznie uznany za autentyczny lub prawdziwy. Przedsiębiorca wykorzystujący system AI do tworzenia lub modyfikowania takiego materiału powinien zatem ujawnić, że treść została sztucznie wygenerowana lub zmanipulowana.
Przykład: Przedsiębiorca publikuje reklamę, w której wygenerowany głos i wizerunek przypomina konkretną rzeczywistą osobę. Materiał jest na tyle realistyczny, że przeciętny odbiorca mógłby uznać nagranie za autentyczne. W takim przypadku problem prawny nie ogranicza się już do praw autorskich, ochrony dóbr osobistych czy RODO.
Dochodzi do tego obowiązek transparentności wynikający bezpośrednio z AI Act.
Rozporządzenie uwzględnia jednak działalność artystyczną, satyryczną czy fikcyjną.
W przypadku takich utworów informacja o użyciu AI może zostać przekazana w sposób, który nie zakłóca normalnego odbioru dzieła.
Czteromiesięczny okres przejściowy ale tylko dla niektórych systemów
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/1744 z dnia 8 lipca 2026 r. w sprawie zmiany rozporządzeń (UE) 2024/1689, […] w odniesieniu do uproszczenia wdrażania zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji (akt zbiorczy prawa cyfrowego dotyczący AI) – Digital Omnibus przewiduje dodatkowe rozwiązanie dla dostawców systemów generujących syntetyczny tekst, dźwięk, obraz lub wideo, wprowadzonych na rynek przed dniem 2 sierpnia 2026 roku.
W odniesieniu do technicznego obowiązku oznaczania treści wynikającego z art. 50 ust. 2 AI Act dostawcy takich systemów mają czas na dostosowanie istniejących rozwiązań do dnia 2 grudnia 2026 roku. Okres przejściowy odnosi się do systemów znajdujących się już wcześniej na rynku. Nie powinien jednak być traktowany jako czteromiesięczne zawieszenie wszystkich obowiązków transparentności.
Kompetencje w zakresie AI
Zmianie uległ również art. 4 AI Act dotyczący kompetencji w zakresie sztucznej inteligencji. Pierwotna wersja przepisu wymagała podejmowania środków w celu zapewnienia – w możliwie największym stopniu – odpowiedniego poziomu kompetencji personelu.
Na skutek wprowadzonych zmian dostawcy i podmioty stosujące sztuczną inteligencję mają podejmować środki wspierające rozwój kompetencji w zakresie AI, przy uwzględnieniu m.in. wiedzy technicznej, doświadczenia, wykształcenia pracowników, sposobu wykorzystania systemu oraz osób, których działanie AI może dotyczyć.
Jednocześnie przepisy wyraźnie wskazują, że obowiązek ten nie oznacza konieczności zagwarantowania każdemu pracownikowi konkretnego poziomu kompetencji.
Jeśli więc firma pozwala pracownikom wykorzystywać generatywną AI do obsługi klientów, analizy umów, rekrutacji albo przetwarzania informacji poufnych – powinna być w stanie wykazać, że podjęła adekwatne działania edukacyjne i organizacyjne. Jednogodzinne szkolenie dla wszystkich pracowników nie zawsze będzie przy tym wystarczające. Innych kompetencji potrzebuje bowiem pracownik marketingu używający sztucznej inteligencji do korekty tekstu, a jeszcze innych osoba odpowiedzialna za wdrożenie systemu wykorzystującego dane klientów.
Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji
Obowiązki wynikające z AI Act są bezpośrednio stosowane jako przepisy rozporządzenia unijnego. Konieczne stało się jednak stworzenie krajowego systemu nadzoru. W Polsce służy temu ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji. Zasadniczo ustawa weszła w życie 11 sierpnia 2026 roku.
Ustawa tworzy krajowy system nadzoru, którego głównym elementem jest Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji.
Jak wysokie mogą być kary?
Naruszenie obowiązków transparentności może prowadzić do nałożenia na przedsiębiorcę administracyjnej kary pieniężnej sięgającej – w zależności od okoliczności – 15 mln euro albo 3% całkowitego rocznego światowego obrotu przedsiębiorstwa z poprzedniego roku obrotowego.
W przypadku naruszenia zakazanych praktyk maksymalny poziom sankcji może wynosić 35 mln euro albo 7% światowego obrotu.
AI Act przewiduje przy tym szczególne rozwiązania dotyczące m.in. MŚP i startupów, dla których zastosowanie ma korzystniejszy mechanizm ustalania maksymalnej wysokości kary.
Wysokość maksymalnej sankcji nie oznacza oczywiście, że każda nieprawidłowo oznaczona grafika będzie skutkowała wielomilionową karą. Organ powinien uwzględniać m.in. charakter, wagę i czas trwania naruszenia oraz jego skutki.
Obowiązki przedsiębiorców
Pierwszym krokiem powinno być ustalenie, gdzie w organizacji faktycznie wykorzystywana jest sztuczna inteligencja. Warto tym samym zweryfikować w szczególności:
- z jakich systemów AI korzystają pracownicy;
- czy firma jest wyłącznie użytkownikiem systemu, czy może staje się jego dostawcą;
- czy wirtualni asystenci prawidłowo informują użytkowników o charakterze interakcji;
- czy publikowane materiały mogą stanowić deepfake;
- czy wykorzystywane narzędzia generujące treść zapewniają wymagane oznaczenia.
Szczególnie istotna staje się dokumentacja.
W razie kontroli istotne może być nie tylko to, że organizacja deklaruje przestrzeganie AI Act, ale czy potrafi wykazać podział odpowiedzialności i przyjęte procedury dotyczące sposobu wykorzystania AI.
Rekomendowane podejście dla przedsiębiorców
Dla przedsiębiorcy korzystającego z systemów sztucznej inteligencji kluczowe jest przede wszystkim ustalenie, w jakich obszarach działalności AI jest rzeczywiście wykorzystywana oraz jaka jest jego rola na gruncie AI Act. Oznacza to konieczność weryfikacji wykorzystywanych narzędzi, sposobu komunikowania się systemów z klientami, zasad tworzenia i publikowania treści oraz mechanizmów kontroli rezultatów działania AI. Szczególnej ostrożności wymagają przypadki, w których system komunikuje się bezpośrednio z klientem, generuje materiały mogące uznane za autentyczne albo służy do przygotowywania treści dotyczących spraw leżących w interesie publicznym.
Właściwie przeprowadzona analiza nie eliminuje całkowicie ryzyka regulacyjnego, pozwala jednak ustalić czy na przedsiębiorcy ciąży obowiązek informacyjny, czy konieczne jest oznaczenie treści oraz jakie środki organizacyjne należy wdrożyć w celu zapewnienia zgodności z AI Act.
Dlatego, jeśli jesteś przedsiębiorcą korzystającym z systemów sztucznej inteligencji i chcesz mieć pewność, że sposób ich wykorzystywania jest zgodny z aktualnymi regulacjami – skontaktuj się z naszym Zespołem. Pomożemy:
- ustalić zakres obowiązków wynikających z AI Act,
- ocenić ryzyko związane z wykorzystywanymi systemami,
- przygotować odpowiednie procedury korzystania z AI w Twojej organizacji.
Podstawa prawna
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 300/2008, (UE) nr 167/2013, (UE) nr 168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1139 i (UE) 2019/2144 oraz dyrektyw 2014/90/UE, (UE) 2016/797 i (UE) 2020/1828 (akt w sprawie sztucznej inteligencji) (Dz.U.UE.L.2024.1689).
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/1744 z dnia 8 lipca 2026 r. w sprawie zmiany rozporządzeń (UE) 2024/1689, (UE) 2018/1139 i (UE) 2023/1230 w odniesieniu do uproszczenia wdrażania zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji (akt zbiorczy prawa cyfrowego dotyczący AI) (Dz.U.UE.L.2026.1744).
Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. z 2026 r., poz. 1003).
