Zmiany w zakresie opakowań i gospodarowania odpadami opakowaniowymi obejmą praktycznie każdego przedsiębiorcę, który wprowadza na rynek Unii Europejskiej produkty w opakowaniach. Nowe obowiązki wynikają z Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2025/40 z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, określanego jako PPWR.
Rozporządzenie będzie stosowane od 12 sierpnia 2026 r. we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej, w tym w Polsce. Zastępuje ono dotychczasowe normy prawne wynikające z dyrektywy 94/62/WE dotyczącej opakowań i odpadów opakowaniowych.
Dla przedsiębiorców nie oznacza to jednak, że z dniem 12 sierpnia 2026 r. wszystkie dotychczas stosowane opakowania będą musiały zostać automatycznie wymienione lub przeprojektowane. W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie, jakie wymagania PPWR mają zastosowanie do konkretnych opakowań oraz czy przedsiębiorca jest w stanie wykazać ich zgodność z tymi wymaganiami.
Konieczne wydaje się zatem przeprowadzenie audytu stosowanych opakowań, zebranie odpowiednich informacji od dostawców oraz przygotowanie dokumentacji potwierdzającej spełnienie wymagań rozporządzenia. PPWR wprowadza bowiem nie tylko wymagania dotyczące właściwości i konstrukcji opakowań, ale również określone obowiązki po stronie podmiotów odpowiedzialnych za ich wprowadzanie do obrotu, w tym obowiązki związane z oceną zgodności, dokumentacją techniczną oraz deklaracją zgodności UE.
Kogo dotyczą nowe obowiązki PPWR?
PPWR posługuje się m.in. pojęciem wytwórcy. Zgodnie z art. 3 pkt 13 rozporządzenia jest nim każda osoba fizyczna lub prawna, która wytwarza opakowanie lub produkt w opakowaniu.
Co istotne, jeżeli opakowanie lub produkt w opakowaniu jest projektowany albo wytwarzany pod własną nazwą lub znakiem towarowym, za wytwórcę uznaje się co do zasady podmiot, pod którego nazwą lub znakiem towarowym opakowanie lub produkt jest wprowadzany na rynek. Szczególne zasady rozporządzenie przewiduje także dla mikroprzedsiębiorstw.
Należy również podkreślić, że obowiązki wytwórcy mogą przejść na importera lub dystrybutora, jeżeli wprowadza on opakowanie pod własną nazwą lub znakiem towarowym albo modyfikuje opakowanie już znajdujące się na rynku w sposób mogący mieć wpływ na jego zgodność z rozporządzeniem. Wynika to wprost z art. 21 PPWR oraz motywu 82 preambuły.
Oznacza to, że konieczność przygotowania się do PPWR nie dotyczy wyłącznie przedsiębiorstw produkujących folie, kartony czy inne materiały opakowaniowe. Obowiązki mogą dotyczyć również przedsiębiorców, którzy pakują własne produkty w zakupione materiały albo z tych materiałów tworzą własne opakowania.
Przykład: Przedsiębiorca może kupować folię, a następnie przy użyciu własnego procesu produkcyjnego formować z niej woreczki lub inne opakowania jednostkowe. Może następnie umieszczać zapakowane produkty w gotowych kartonach zbiorczych, a na czas transportu wykorzystywać palety, folię stretch lub inne elementy zabezpieczające.
W takim przypadku analizie należy poddać nie tylko opakowanie bezpośrednio stykające się z produktem, ale cały system opakowaniowy wykorzystywany przy wprowadzaniu produktu na rynek.
Co zmienia się od 12 sierpnia 2026 r.?
Podstawową zasadą PPWR jest to, że opakowanie może być wprowadzane do obrotu wyłącznie wtedy, gdy spełnia wymagania określone w rozporządzeniu. Wynika to z art. 4 ust. 1 oraz art. 15 ust. 1 PPWR.
W szczególności chodzi o wymagania dotyczące m.in. substancji znajdujących się w opakowaniach, zwłaszcza w kontekście opakowań mających kontakt z żywnością, minimalizacji opakowania, możliwości recyklingu, ponownego użycia oraz oznakowania — w zakresie i terminach określonych w poszczególnych przepisach.
Nie oznacza to jednak, że każde przedsiębiorstwo musi już teraz przeprojektować wszystkie swoje opakowania. Pierwszym krokiem powinno być ustalenie, czy opakowania stosowane przez przedsiębiorcę spełniają wymagania, które mają do nich zastosowanie, oraz czy przedsiębiorca jest w stanie tę zgodność wykazać.
Jak przygotować firmę do PPWR? Audyt opakowań krok po kroku
1. Zidentyfikuj wszystkie stosowane opakowania
Pierwszym krokiem powinno być sporządzenie kompletnego zestawienia opakowań wykorzystywanych przy sprzedaży i dostarczaniu produktów. W zależności od rodzaju działalności mogą to być m.in.:
- opakowania jednostkowe, bezpośrednio zawierające produkt;
- opakowania zbiorcze, np. kartony wysyłkowe;
- opakowania transportowe, np. palety, folia stretch, taśmy, kątowniki i inne elementy pełniące funkcję opakowaniową.
PPWR przyjmuje szeroką definicję opakowania. Obejmuje ono wyroby wykorzystywane do przechowywania, ochrony, obsługi, dostarczania lub prezentacji produktów, a także określone elementy pomocnicze związane z opakowaniem.
Dlatego audyt nie powinien ograniczać się wyłącznie do opakowania, które widzi końcowy konsument.
Przykładowo:
produkt może być opakowany jednostkowo w folię lub karton, czasami zabezpieczony dodatkowymi elementami, np. ze styropianu → umieszczony w kartonie zbiorczym → ułożony na palecie i zabezpieczony folią stretch.
Każdy z tych elementów należy przeanalizować pod kątem jego funkcji i wymagań PPWR.
2. Ustal, kto odpowiada za dane opakowanie
Kolejnym krokiem jest ustalenie, czy przedsiębiorca:
- sam wytwarza opakowanie;
- kupuje gotowe opakowanie;
- kupuje materiał opakowaniowy i sam tworzy z niego opakowanie;
- zleca zaprojektowanie lub wytworzenie opakowania pod własną nazwą lub znakiem towarowym;
- jedynie korzysta z opakowania, które zostało już wprowadzone na rynek przez inny podmiot.
Elementy te mają znaczenie dla ustalenia, na kim spoczywają obowiązki wytwórcy.
Nie można więc przyjmować automatycznie, że skoro przedsiębiorca kupuje folię, karton czy paletę od producenta, to wszystkie obowiązki PPWR wykonuje za niego dostawca lub producent surowca na opakowania. W przypadku własnego opakowania konieczne jest ustalenie, kto w rozumieniu rozporządzenia jest jego wytwórcą.
3. Zbierz informacje od dostawców
Po zidentyfikowaniu opakowań należy sprawdzić, jakie informacje są już dostępne.
Art. 16 PPWR nakłada na dostawców opakowań i materiałów opakowaniowych obowiązek przekazania wytwórcy wszystkich informacji i dokumentacji niezbędnych do wykazania zgodności opakowania i materiałów opakowaniowych z rozporządzeniem. Przepis wskazuje również na dokumentację techniczną, o której mowa w załączniku VII, w zakresie wymaganym na podstawie art. 5–11 PPWR.
Przedsiębiorca powinien więc zweryfikować, czy posiada od dostawców m.in.:
- karty techniczne materiałów;
- informacje dotyczące składu materiałowego i innych danych wymaganych przez rozporządzenie;
- deklaracje zgodności, jeżeli zostały sporządzone przez dostawcę;
- dane niezbędne do przygotowania dokumentacji technicznej dotyczącej konkretnego opakowania.
Nie oznacza to przy tym, że PPWR nakazuje każdemu producentowi surowca wykorzystywanego do produkcji opakowań tworzenie dokumentu o nazwie deklaracja zgodności PPWR. Istotne jest to, aby dostawca przekazał podmiotowi, który tworzy z danego surowca opakowanie, informacje i dokumenty niezbędne do przeprowadzenia oceny zgodności, a następnie do jej wykazania zgodnie z wymaganiami rozporządzenia.
4. Sprawdź, czy obecne opakowania spełniają wymagania
Po zebraniu wszystkich danych należy przeprowadzić właściwą ocenę opakowań. W zależności od rodzaju opakowania należy zweryfikować m.in.:
- obecność substancji objętych ograniczeniami;
- konstrukcję opakowania;
- jego masę i objętość;
- możliwość recyklingu;
- warunki ponownego użycia;
- wymagania dotyczące oznakowania.
Jednym z istotnych założeń PPWR jest ograniczenie ilości opakowań wprowadzanych na rynek oraz ich masy i objętości do poziomu niezbędnego do zachowania funkcji opakowania. Rozporządzenie przewiduje również wymagania dotyczące możliwości recyklingu opakowań, które będą wdrażane etapowo.
Warto więc już na etapie audytu ustalić, czy zastosowane opakowanie jest rzeczywiście potrzebne w takiej formie, w jakiej jest obecnie stosowane, oraz czy jego konstrukcja nie powoduje nieuzasadnionego zwiększenia ilości materiału. Jeżeli okaże się to konieczne, należy rozważyć zmianę opakowania lub sposobu pakowania produktu.
Jeżeli opakowanie spełnia mające do niego zastosowanie wymagania, kluczowe staje się właściwe udokumentowanie tej zgodności.
5. Sporządź dokumentację techniczną i deklarację zgodności
Jednym z najważniejszych obowiązków nakładanych na przedsiębiorców przez PPWR jest przygotowanie odpowiedniej dokumentacji. Zgodnie z art. 15 ust. 2 PPWR, przed wprowadzeniem opakowania do obrotu wytwórca przeprowadza procedurę oceny zgodności określoną w art. 38 albo zleca jej przeprowadzenie oraz sporządza dokumentację techniczną zgodnie z załącznikiem VII.
Jeżeli przeprowadzona ocena zgodności wykaże spełnienie mających zastosowanie wymagań, wytwórca sporządza następnie deklarację zgodności UE zgodnie z art. 39 PPWR.
Dokumentacja techniczna nie powinna być zatem traktowana wyłącznie jako formalny załącznik do deklaracji. To właśnie ona ma umożliwiać wykazanie, na jakiej podstawie uznano dane opakowanie za zgodne z PPWR.
Załącznik VII rozporządzenia określa elementy, które powinna obejmować dokumentacja techniczna. W praktyce należy więc zgromadzić informacje dotyczące konkretnego opakowania, jego konstrukcji, zastosowanych materiałów oraz sposobu wykazania spełnienia mających zastosowanie wymagań.
Warto przy tym pamiętać, że dokumentacja techniczna dotyczy konkretnego opakowania, a nie wyłącznie materiału, z którego zostało ono wykonane.
Przykład: Producent folii lub tektury może dostarczyć informacje dotyczące surowca. Jeżeli jednak przedsiębiorca wykorzystuje tę folię lub tekturę do samodzielnego wykonania woreczka albo kartonu, informacje o surowcu są jedynie elementem materiału dowodowego potrzebnego do sporządzenia dokumentacji dotyczącej gotowego opakowania.
Co z etykietami?
Daty 12 sierpnia 2026 r. nie należy utożsamiać z obowiązkiem natychmiastowej wymiany wszystkich etykiet. Art. 12 PPWR przewiduje wymagania dotyczące oznakowania, ale część szczegółów ma zostać określona w aktach wykonawczych Komisji.
Samo rozporządzenie przewiduje m.in. przyjęcie zharmonizowanych etykiet i specyfikacji dotyczących formatów oznakowania. Dlatego przedsiębiorcy powinni monitorować dalsze akty wykonawcze i terminy wskazane w PPWR.
FAQ – najczęstsze pytania o PPWR
Czy od 12 sierpnia 2026 r. trzeba wymienić wszystkie opakowania?
Nie zawsze. W pierwszej kolejności należy ustalić, jakie wymagania PPWR mają zastosowanie do konkretnych opakowań i czy przedsiębiorca może wykazać ich zgodność.
Kogo dotyczą obowiązki PPWR?
Obowiązki mogą dotyczyć nie tylko producentów opakowań, ale także przedsiębiorców, którzy pakują własne produkty, tworzą opakowania z zakupionych materiałów albo wprowadzają opakowania pod własną nazwą lub znakiem towarowym.
Od czego zacząć przygotowania do PPWR?
Najlepiej od audytu opakowań. Powinien on obejmować identyfikację wszystkich opakowań, ustalenie odpowiedzialnego podmiotu, zebranie danych od dostawców oraz przygotowanie dokumentacji technicznej.
Czy dokumenty od dostawcy wystarczą do wykazania zgodności z PPWR?
Nie zawsze. Dokumenty od dostawcy mogą być bardzo ważnym elementem materiału dowodowego, ale w przypadku opakowania tworzonego przez przedsiębiorcę konieczne może być przygotowanie dokumentacji dotyczącej gotowego opakowania, a nie wyłącznie surowca lub materiału.
Czy PPWR wymaga przygotowania deklaracji zgodności UE?
Tak, jeżeli przeprowadzona ocena zgodności wykaże spełnienie mających zastosowanie wymagań, wytwórca sporządza deklarację zgodności UE zgodnie z art. 39 PPWR.
Podsumowanie
PPWR to nie tylko nowe wymagania dotyczące samych opakowań, ale również konieczność uporządkowania informacji o ich składzie, sposobie wytwarzania i zgodności z obowiązującymi wymaganiami. Warto więc odpowiednio wcześniej przeprowadzić audyt stosowanych opakowań i przygotować dokumentację, która pozwoli przedsiębiorcy wykazać zgodność z nowymi przepisami.
Jeżeli potrzebują Państwo wsparcia w przeprowadzeniu audytu opakowań, ocenie obowiązków wynikających z PPWR oraz przygotowaniu wymaganej dokumentacji, oferujemy kompleksowe wsparcie przedsiębiorców w procesie dostosowania działalności do nowych wymagań.
