Kluczowe znaczenie mają w tym zakresie § 2 ust. 2 oraz § 3 ust. 2–3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2019 r. poz. 1839) Analiza tych regulacji prowadzi do wniosku, że obowiązek uzyskania nowej decyzji środowiskowej nie powstaje automatycznie wraz z realizacją każdej nowej inwestycji na terenie przedsiębiorstwa.
Kwalifikacja przedsięwzięcia jako całości
Punktem wyjścia dla oceny obowiązku uzyskania decyzji środowiskowej jest prawidłowa kwalifikacja przedsięwzięcia.
Orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że przy ocenie konieczności zmiany decyzji kluczowe jest ustalenie, czy dochodzi do rozbudowy, przebudowy lub montażu zrealizowanego przedsięwzięcia. Jeżeli tak, to następnie czy dochodzi do przekroczenia progów z ust. 1 lub czy zachodzi potrzeba zmiany uwarunkowań określonych w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach:
to, które z przedsięwzięć należy kwalifikować jako mogące zawsze albo potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, reguluje rozporządzenie w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, w tym w szczególności jego § 3 ust. 2 pkt 3, zgodnie z którym do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zalicza się również przedsięwzięcia nieosiągające progów określonych w ust. 1, jeżeli po zsumowaniu parametrów charakteryzujących przedsięwzięcie z parametrami planowanego, realizowanego lub zrealizowanego przedsięwzięcia tego samego rodzaju znajdującego się na terenie jednego zakładu lub obiektu osiągną progi określone w ust. 1.
wyrok NSA z 24 marca 2021 r., II OSK 1045/20
celem ustawodawcy było wskazanie inwestycji, które znacząco mogą oddziaływać na środowisko, co oznacza, że rolą organów jest ustalenie, w jaki sposób inwestycja (a nie poszczególne jej elementy) wpłynie na środowisko.
wyrok NSA z 26 sierpnia 2021 r., II OSK 3350/18
wykładnia systemowa § 3 ust. 1 rozporządzenia prowadzi do wniosku, że celem ustawodawcy było wskazanie inwestycji, które potencjalnie znacząco mogą oddziaływać na środowisko, co oznacza, że rolą organów powołanych do ochrony środowiska jest ustalenie, w jaki sposób inwestycja wpłynie na środowisko (…) stosownie bowiem do § 3 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia, do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zalicza się również przedsięwzięcia nieosiągające progów określonych w ust. 1, jeżeli po zsumowaniu parametrów charakteryzujących to przedsięwzięcie z parametrami realizowanego lub zrealizowanego przedsięwzięcia tego samego rodzaju znajdującego się na terenie jednego zakładu lub obiektu osiągną progi określone w ust. 1. Przepis ten jednoznacznie przewiduje sumowanie parametrów przedsięwzięcia, którego dotyczy postępowanie administracyjne.
wyrok NSA z 9 października 2019 r., II OSK 2792/17
Wynika z tego jednoznacznie, że ocena środowiskowa nie może być prowadzona w oderwaniu od charakteru całego przedsięwzięcia. Jednocześnie nie oznacza to, że każda inwestycja realizowana na terenie zakładu automatycznie staje się częścią przedsięwzięcia objętego wcześniejszą decyzją środowiskową.
Rozbudowa, przebudowa lub montaż przedsięwzięcia
Zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko zalicza się również przedsięwzięcia polegające na rozbudowie, przebudowie lub montażu przedsięwzięć realizowanych lub zrealizowanych wymienionych w § 2 ust. 1 lub § 3 ust. 1, jeżeli wskutek tych działań zostaną osiągnięte odpowiednie progi kwalifikacyjne.
Analogicznie § 3 ust. 2 rozporządzenia obejmuje przedsięwzięcia polegające na rozbudowie, przebudowie lub montażu przedsięwzięć już istniejących, które nie spełniają przesłanek określonych w § 2 ust. 2, ale mogą potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko.
Kluczowe znaczenie ma zatem ustalenie, czy planowana inwestycja rzeczywiście stanowi rozbudowę, przebudowę lub montaż istniejącego przedsięwzięcia.
Ani ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2024 r., poz. 1112), ani samo rozporządzenie nie zawierają definicji tych pojęć. Konieczne jest więc odwołanie się do regulacji Prawa budowlanego oraz wypowiedzi doktryny i orzecznictwa tej dyscypliny prawa.
Stosownie do art. 3 pkt 7a Prawa budowlanego przez przebudowę rozumie się wykonywanie robót budowlanych, w wyniku których następuje zmiana parametrów użytkowych lub technicznych istniejącego obiektu budowlanego. Pojęcia rozbudowy i montażu nie zostały zdefiniowane w słowniczku ustawowym, niemniej w doktrynie wskazuje się, że:
Przez rozbudowę należy rozumieć zmianę innych charakterystycznych parametrów istniejącego obiektu budowlanego, jak kubatura, powierzchnia zabudowy, wysokość, długość, szerokość (wniosek a contrario z definicji legalnej „przebudowy” – art. 3 pkt 7a PrBud)
(…)
Pojęcie montażu należy niewątpliwie do materii technicznej i przede wszystkim osoby posiadające odpowiednią wiedzę techniczną będą mogły stwierdzić, czy w konkretnym stanie faktycznym roboty budowlane polegają na montażu z gotowych już elementów, czy też są to innego rodzaju roboty budowlane.
T. Asman, Z. Niewiadomski, komentarz do art. 3 [w:] Z. Niewiadomski (red.), Prawo budowlane. Komentarz, wyd. 13, 2026, SIP Legalis
Zarówno przepisy rozporządzenia, jak i regulacje Prawa budowlanego odwołują się zatem do istniejącego przedsięwzięcia lub istniejącego obiektu budowlanego. Jeżeli nowa inwestycja nie prowadzi do zmiany parametrów istniejącego przedsięwzięcia, nie sposób mówić o jego rozbudowie lub przebudowie w rozumieniu przepisów środowiskowych.
Znaczenie § 3 ust. 3 rozporządzenia
Nawet jeśli dana inwestycja nie stanowi rozbudowy, przebudowy ani montażu istniejącego przedsięwzięcia, nie oznacza to automatycznie, że nigdy nie będzie wymagała uzyskania decyzji środowiskowej.
Taką funkcję pełni § 3 ust. 3 rozporządzenia, zgodnie z którym do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zalicza się również przedsięwzięcia niezwiązane z przebudową, rozbudową lub montażem realizowanego lub zrealizowanego przedsięwzięcia, jeżeli powodują potrzebę zmiany uwarunkowań określonych w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.
Warunkiem zastosowania tego przepisu jest jednak wystąpienie rzeczywistej potrzeby zmiany warunków określonych w obowiązującej decyzji środowiskowej. Sam fakt realizacji nowego obiektu nie jest wystarczający.
Oznacza to, że inwestycja niezwiązana z rozbudową lub przebudową istniejącego przedsięwzięcia może wymagać nowej decyzji środowiskowej wyłącznie wtedy, gdy wpływa na warunki środowiskowe ocenione wcześniej przez organ i powoduje konieczność ich modyfikacji.
Urządzenia peryferyjne a decyzja środowiskowa
Istotnych wskazówek interpretacyjnych dostarcza również literatura specjalistyczna:
przebudowa lub rozbudowa obiektów wymienionych w § 2 ust. 1 lub § 3 ust. 1, będzie przedsięwzięciem mogącym znacząco oddziaływać na środowisko, jeżeli dotyczy tych obiektów w ścisłym sensie; za przedsięwzięcia takie nie należy uznawać przebudów dotyczących wyłącznie urządzeń lub elementów „peryferyjnych” związanych z przedsięwzięciami mogącym znacząco oddziaływać na środowisko (pod warunkiem, że nie są one wprost wymienione w rozporządzeniu jak np. tłocznie); innymi słowy – przebudowy/ rozbudowy obiektów z § 2 ust. 1 lub § 3 ust. 1, aby były traktowane jako przebudowy tych obiektów, nie mogą dotyczyć tylko elementów peryferyjnych takich obiektów.
Tomasz Wilżak, Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, Przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na środowisko – przewodnik po rozporządzeniu Rady Ministrów, Warszawa 2011
Pogląd ten ma szczególne znaczenie przy ocenie inwestycji obejmujących urządzenia pomocnicze lub infrastrukturalne, które nie ingerują w podstawowe elementy przedsięwzięcia objętego decyzją środowiskową.
Podsumowanie
Przepisy § 2 ust. 2 oraz § 3 ust. 2–3 rozporządzenia nie wprowadzają zasady, zgodnie z którą każda nowa inwestycja realizowana na terenie istniejącego zakładu wymaga uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.
Dla powstania takiego obowiązku konieczne jest ustalenie, że mamy do czynienia z rozbudową, przebudową lub montażem istniejącego przedsięwzięcia albo że planowana inwestycja powoduje konieczność zmiany warunków określonych w obowiązującej decyzji środowiskowej. Dodatkowo należy uwzględnić mechanizmy progowe i zasady sumowania parametrów przewidziane w § 2 ust. 2 oraz § 3 ust. 2 rozporządzenia.
Jak wynika zarówno z przepisów, jak i przywołanego orzecznictwa, ocena ta musi być dokonywana każdorazowo z uwzględnieniem rzeczywistego charakteru przedsięwzięcia oraz wpływu całej inwestycji na środowisko. Nie może natomiast opierać się wyłącznie na założeniu, że każda nowa inwestycja realizowana na terenie przedsiębiorstwa automatycznie stanowi zmianę przedsięwzięcia objętego wcześniejszą decyzją środowiskową.
Masz wątpliwości, czy planowana inwestycja wymaga decyzji środowiskowej?
Ocena obowiązku uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla zmiany istniejącego przedsięwzięcia często wymaga szczegółowej analizy zakresu planowanych robót, treści dotychczasowych decyzji administracyjnych oraz przepisów rozporządzenia dotyczącego przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Błędna kwalifikacja inwestycji może prowadzić zarówno do niepotrzebnego wydłużenia procesu inwestycyjnego, jak i do poważnych konsekwencji prawnych związanych z realizacją przedsięwzięcia bez wymaganych decyzji.
Jeżeli planują Państwo rozbudowę zakładu, zmianę sposobu gospodarowania odpadami, budowę nowych obiektów lub mają wątpliwości, czy dla planowanej inwestycji konieczne jest uzyskanie decyzji środowiskowej, zapraszamy do kontaktu. Pomagamy przedsiębiorcom na każdym etapie procesu inwestycyjnego – od kwalifikacji przedsięwzięcia i analizy obowiązków środowiskowych, po reprezentację w postępowaniach administracyjnych oraz sporach przed sądami administracyjnymi.
